Helgers Advocaten

Patiëntenrechten geestelijke gezondheidszorg

De beelden van de 18-jarige gehandicapte Brandon als een gekooid dier, in een tuigje, aan een lijn van anderhalve meter, schokten een aantal jaren terug de hele wereld. Brandon zat vanwege zijn onvoorspelbare gedrag al bijna drie jaar op deze manier vastgeketend in een zorginstelling voor verstandelijk gehandicapten. De zaak van Brandon was aanleiding tot veel discussie over de vraag wat bij personen met dusdanige gedragsproblemen doelmatige en menswaardige zorg is.

Inmiddels is duidelijk dat de langverwachte ‘Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten’ (hierna: Wet zorg en dwang) en de ‘Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg’ (hierna: Wet verplichte ggz) in werking treden op 1 januari 2020. Beide wetten komen in de plaats van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische instellingen (hierna: Wet Bopz). De Wet Bopz vervalt, op het overgangsrecht na, per dezelfde datum. De Wet zorg en dwang vervangt de Wet Bopz wat betreft mensen met een verstandelijke beperking en / of psychogeriatrische problematiek (zoals dementie). De Wet verplichte ggz heeft betrekking op mensen met psychiatrische problematiek. Doel van beide wetten is met name het verbeteren van de rechtspositie van personen, zoals Brandon, die te maken krijgen met gedwongen zorg. Wetsevaluaties hebben namelijk aangetoond dat de rechtspositie van deze personen door de Wet Bopz onvoldoende wordt beschermd. Daarnaast past deze wet niet meer bij de huidige opvattingen in de zorg.

Het belangrijkste verschil tussen de procedures in beide wetten is dat in de Wet verplichte ggz altijd een rechter meekijkt naar de te verlenen verplichte zorg, terwijl in de Wet zorg en dwang de beslissingen over vormen van onvrijwillige zorg volledig bij de betrokken zorgprofessionals worden gelegd. De zorgprofessionals moeten daarbij een stappenplan volgen. De vraag is of dit stappenplan tot voldoende rechtsbescherming leidt, zeker voor de situaties waarin ingrijpende vormen van onvrijwillige zorg, zoals (langdurige) afzondering of fixatie, worden overwogen. Vormen van zorg waarbij de vrijheid van de betrokkene ernstig wordt beperkt.

Het belangrijkste doel van de Wet zorg en dwang en de Wet verplichte ggz is dat de rechtsposities van de mensen waar de wetten betrekking op hebben verbetert. De tijd zal leren of dit daadwerkelijk het geval is. Kritische monitoring van beide wetten is in dat kader noodzakelijk.

Mocht u naar aanleiding van deze blog vragen hebben dan kunt u gerust contact opnemen met ons kantoor. Wij staan u graag te woord via 043-3510577.

Geschreven door:

mw. mr. E.A.M. (Elles) Ramakers
Advocaat en mediator